REPOSITORY
THE NICOLAUS COPERNICUS UNIVERSITY
IN TORUŃ
is an institutional repository of Nicolaus Copernicus University in Toruń. The task of the Repository is to promote scientific achievements and research conducted at NCU and to support teaching.
Recent Submissions
Before Modern Weather Stations: The Moravian Brethren’s 18th-Century Climate Records from Labrador/Nunatsiavut and Southwestern Greenland
(University of Buffalo, 2026-03-18) Wyszyński, Przemysław; Przybylak, Rajmund; Araźny, Andrzej; Singh, Garima; Chmist, Konrad
Within the framework of the project “Reconstructions of Climatic and Bioclimatic Conditions in Greenland and Labrador/Nunatsiavut ca. 1770–1939 from Moravian Missionary Observations (MORCLIM),” extensive archival investigations were carried out in several Moravian repositories throughout Europe and North America. These included the Moravian Church House in London, the Unity Archives – Moravian Archives Herrnhut in Germany, and the Moravian Archives in Bethlehem, USA. Additional archives and library collections likely to preserve early instrumental weather measurements from stations in southwestern Greenland and Labrador were also examined.
During this exploratory stage, thousands of digital images were taken of handwritten documents containing original instrumental observations and descriptive weather records. Published summaries of meteorological data from 18th- and 19th-century scientific literature were also identified. A substantial portion of these materials, including records of air temperature, atmospheric pressure, and wind characteristics, has already been digitized, quality-checked, and released through the open-access repository of the Centre for Climate Change Research.
The earliest identified series for southwestern Greenland and Labrador originate in the 18th century. In many locations, systematic observations continued after the Moravian missions ended, maintained during the 19th and 20th centuries by the national meteorological services of Denmark, Germany, and Canada. This paper provides a comprehensive catalogue of all archival sources collected so far that contain early instrumental meteorological measurements for coastal Labrador and southwestern Greenland from the 18th to the early 20th century. It evaluates their chronological extent, interruptions in recording, measured variables and temporal resolution, and key metadata including observation techniques, instruments, personnel, and related contextual details.
Warunki bioklimatyczne w Arktyce w XVIII wieku
(Zakład Meteorologii i Klimatologii Uniwersytetu Łódzkiego, 2026-09-24) Araźny, Andrzej; Chmist, Konrad; Przybylak, Rajmund; Wyszyński, Przemysław; Singh, Garima
W opracowaniu przedstawiono warunki bioklimatyczne w Arktyce w drugiej połowie XVIII wieku dla 2 obszarów: regionu Nuuk (Grenlandia) oraz NE części Półwyspu Labrador. Warunki biometeorologiczne w regionie Nuuk przedstawiono w „latach ekspedycyjnych” (wrzesień–sierpień: 1767–68, 1789–90, 1790–91 i 1791–92). Natomiast na Półwyspie Labrador przeanalizowano warunki z trzech stacji: Nain, Okak i Hopedale w okresie od września 1776 do sierpnia 1786, dla których istnieją dane dla stacji Nain i Okak; od września 1782 do sierpnia 1786 (z roczną przerwą od września 1784 do sierpnia 1785), dla których istnieją dane dla wszystkich trzech stacji (Nain, Okak i Hopedale).
W pracy wykorzystano wskaźniki biometeorologiczne: temperaturę ochładzania wiatrem (WCT) i przewidywaną termoizolacyjność odzieży (Iclp). Wyniki historyczne bioklimatu porównano z warunkami współczesnymi. Niniejsze opracowanie
Burze i grady w Polsce w okresie od XIII do XVIII w.
(Zakład Meteorologii i Klimatologii Uniwersytetu Łódzkiego, 2026-09-24) Pospieszyńska, Aleksandra; Sobierajska, Zuzanna; Przybylak, Rajmund
Celem badań było utworzenie kompletnej bazy danych oraz charakterystyka występowania burz i gradów na ziemiach polskich w okresie od XIII do XVIII wieku. Materiał badawczy stanowiły kroniki, diariusze, kompilacje historyczne oraz wczesnoinstrumentalne obserwacje meteorologiczne z Gdańska, Torunia, Warszawy i Wrocławia. Na podstawie zgromadzonych źródeł utworzono bazy danych zawierające ponad 2000 przypadków burz oraz gradów.
Najwięcej informacji o burzach i gradach pochodzi z obszaru wybrzeża Bałtyku i Pomorza oraz Śląska, co związane jest z dostępnością długich serii obserwacyjnych z Gdańska, Torunia i Wrocławia. W pierwszych wiekach analizowanego okresu dominują wzmianki o zjawiskach katastrofalnych, powodujących pożary, zniszczenia zabudowy, straty w rolnictwie oraz ofiary śmiertelne ludzi i zwierząt.
Porównanie materiałów historycznych ze współczesną klimatologią burz i gradu wskazuje, że podstawowe cechy tych zjawisk pozostają podobne. Zarówno dawniej, jak i obecnie największa aktywność burzowa i gradowa przypada na ciepłą porę roku, szczególnie od maja do lipca. Współczesne badania wskazują na wzrost częstości burz od północnego zachodu ku południowemu wschodowi Polski, natomiast obraz historyczny jest bardziej zróżnicowany wskutek nierównomiernej dostępności źródeł. Analiza opisów ekstremalnych gradobić pokazuje, że gradziny o średnicy przekraczającej 4–5 cm oraz zdarzenia powodujące katastrofalne szkody występowały na ziemiach polskich już kilkaset lat temu.
Uzyskane wyniki potwierdzają dużą wartość źródeł historycznych w rekonstrukcji dawnych zdarzeń ekstremalnych oraz wskazują, że mimo ograniczeń źródłowych możliwe jest odtworzenie wielowiekowej zmienności burz i gradów w Polsce.
Relationships Between Precipitation and Air Temperature with Air Circulation Indices in Nuuk (SW Greenland) from the Late 19th to the Early 21st Century
(University of Buffalo, 2026-03-18) Araźny, Andrzej; Bartczak, Arkadiusz; Przybylak, Rajmund; Wyszyński, Przemysław; Scheller, Johan H.
Arctic precipitation plays a key role in driving global climate, ecosystem stability, and the mass balance of glaciers and the Greenland Ice Sheet. The cryosphere is crucial to the evolution of the global climate system. Therefore, this study investigates long-term precipitation changes in southwest Greenland (Nuuk station) and their relationships with air temperature and atmospheric circulation indices, including the North Atlantic Oscillation (NAO) and the Greenland Blocking Index (GBI).
For analysis, several datasets of daily, monthly, seasonal, and annual precipitation totals and mean air temperatures from the Nuuk station were used. Due to data gaps, four climatic subperiods were selected for comparative analysis: (A) 1875–83 and 1886–91 (beginning of precipitation measurements in Nuuk during the Little Ice Age), (B) 1925–27, 1929–32, 1934, and 1936–42 (Early Twentieth-Century Warming), (C) 1970–84 (transition from cooling to contemporary warming), and (D) 2000–14 (recent major warming).
Daily precipitation totals for the earlier periods were digitized from meteorological yearbooks, while later data were obtained from the Danish Meteorological Institute database. Monthly NAO indices from the NSF National Center for Atmospheric Research and GBI indices from NOAA were also used.
Preliminary analyses using statistical methods such as Spearman’s rank correlation coefficients reveal strong relationships between precipitation, temperature, and atmospheric circulation patterns in the Arctic.
Historyczne, współczesne i przyszłe zmiany klimatu w Arktyce
(Zakład Meteorologii i Klimatologii Uniwersytetu Łódzkiego, 2026-09-24) Przybylak, Rajmund
We wstępnej części artykułu przedstawiona zostanie historia badań pogody i klimatu Arktyki, począwszy od drugiej połowy XIX wieku. Następnie zostanie podsumowany aktualny stan wiedzy na temat zmian klimatu w Arktyce w okresie historycznym, współczesnym i przyszłym (do końca XXI wieku). Klimat i jego zmiany w Arktyce będą scharakteryzowane głównie przez dwa jego najważniejsze elementy, tj. temperaturę powietrza i opady atmosferyczne. Istniejące poglądy na temat prawdopodobnych przyczyn zmian i zmienności klimatu w badanym okresie, w tym szczególnie przyczyny znaczącego współczesnego ocieplenia określanego terminem wzmocnienie arktyczne, będą zaprezentowane. Analiza współczesnych i przyszłych zmian klimatu zostanie omówiona wykorzystując w pierwszym przypadku zarówno dane instrumentalne, jak i dane z reanaliz, a w drugim przypadku - modele klimatyczne oraz różne scenariusze emisji gazów cieplarnianych i aerozoli siarczanowych.