REPOSITORY
THE NICOLAUS COPERNICUS UNIVERSITY
IN TORUŃ
is an institutional repository of Nicolaus Copernicus University in Toruń. The task of the Repository is to promote scientific achievements and research conducted at NCU and to support teaching.
Recent Submissions
Economic Threats Related to the Global Commons: A Comparative Study of Areas Beyond National Jurisdiction
(Taylor & Francis, 2026) Szpak, Agnieszka; Redo, Magdalena; Rezmer, Joanna; Gawron-Tabor, Karolina; Kufel, Jakub
This article examines the growing economic threats associated with areas beyond national jurisdiction (ABNJ), including Antarctica, outer space, the high seas, and the deep seabed. Drawing on comparative analysis of legal instruments, scientific studies, and international reports, it identifies two overarching categories of risks: mature threats already visible in practice, such as monopolisation, uncertain returns on frontier industries, IUU fishing, and piracy; and speculative threats arising from regulatory gaps, geopolitical competition, and technological inequalities. The study further distinguishes threats linked to resource exploitation from those resulting from ecosystem degradation, including climate impacts, tourism pressures, pollution, and orbital debris. It argues that fragmented governance and weak enforcement exacerbate these threats, creating systemic vulnerabilities that impact global economic stability. By offering the first comprehensive cross-domain typology of economic threats in the ABNJ, the article highlights the convergence of economic, environmental, and geopolitical pressures, underscoring the need for strengthened multilateral governance.
Extracellular vesicles in cancers
(2026-06-14) Kasiński, Damian
Pęcherzyki zewnątrzkomórkowe (extracellular vesicles, EVs) to mikroskopijne, otoczone błoną struktury uwalniane przez komórki, które odgrywają kluczową rolę w komunikacji międzykomórkowej. W ostatnich latach stały się one jednym z najintensywniej badanych obszarów współczesnej biologii nowotworów. Coraz więcej dowodów naukowych wskazuje, że EVs uczestniczą w regulacji wzrostu guza, tworzeniu przerzutów, modulacji odpowiedzi immunologicznej oraz kształtowaniu mikrośrodowiska nowotworowego.
Film przedstawia aktualny stan wiedzy dotyczący biologii pęcherzyków zewnątrzkomórkowych oraz ich znaczenia w onkologii. Wyjaśnia mechanizmy powstawania i działania EVs, omawia ich udział w progresji choroby nowotworowej oraz prezentuje potencjalne zastosowania diagnostyczne, w tym rozwijające się technologie płynnej biopsji (liquid biopsy). Szczególną uwagę poświęcono możliwości wykorzystania pęcherzyków zewnątrzkomórkowych jako nieinwazyjnych biomarkerów umożliwiających wcześniejsze wykrywanie nowotworów, monitorowanie skuteczności leczenia oraz identyfikację nawrotów choroby.
Materiał opiera się na aktualnej literaturze naukowej, publikacjach recenzowanych oraz współczesnym konsensusie medycznym. Jednocześnie wskazuje ograniczenia obecnych metod i obszary wymagające dalszych badań. Film ma charakter edukacyjny i popularyzatorski, prezentując złożone zagadnienia biologii molekularnej w sposób przystępny dla szerokiego grona odbiorców zainteresowanych nowoczesną medycyną i nauką.
Extracellular Vesicles in Cancer Development and Diagnostics
Extracellular vesicles (EVs) are microscopic membrane-bound particles released by cells that play a fundamental role in intercellular communication. Over the past decade, they have emerged as one of the most rapidly expanding areas of cancer research. Growing scientific evidence demonstrates that EVs contribute to tumor growth, metastatic spread, immune modulation, and the remodeling of the tumor microenvironment.
This educational film presents the current scientific understanding of extracellular vesicle biology and its relevance to modern oncology. It explains how EVs are formed, how they function as biological messengers, and how cancer cells exploit these communication pathways to support disease progression. The film also explores the potential diagnostic applications of EVs, including their role in emerging liquid biopsy technologies. Particular emphasis is placed on their potential use as non-invasive biomarkers for early cancer detection, treatment monitoring, and recurrence surveillance.
The content is based on contemporary scientific literature, peer-reviewed research, and current medical consensus. In addition to highlighting the opportunities offered by EV-based diagnostics, the film discusses existing technical and clinical challenges that must be addressed before widespread implementation in routine healthcare. Designed for a broad audience, the film translates complex concepts in molecular biology and cancer research into an accessible, evidence-based narrative that promotes scientific literacy and informed understanding of advances in precision medicine.
Modern diabetes treatments from insulin replacement to regenerative medicine
(2026-06-15) Fekner, Zuzanna
Cukrzyca jest jedną z najczęstszych chorób przewlekłych na świecie i stanowi istotne wyzwanie zdrowotne ze względu na ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych, nerkowych, neurologicznych i okulistycznych. W ostatnich latach rozwój technologii medycznych, farmakoterapii, immunologii oraz medycyny regeneracyjnej doprowadził do powstania nowych metod leczenia, które wykraczają poza tradycyjne podawanie insuliny.
Materiał edukacyjny przedstawia współczesne podejście do leczenia cukrzycy, obejmujące ciągłe monitorowanie glikemii (CGM), zautomatyzowane systemy podaży insuliny typu hybrid closed-loop, nowoczesne leki przeciwcukrzycowe z grup GLP-1 receptor agonists oraz SGLT2 inhibitors, a także przeszczepianie wysp trzustkowych u wybranych pacjentów z cukrzycą typu 1.
Omówiono również najnowsze kierunki badań, w tym immunoterapię ukierunkowaną na hamowanie procesów autoimmunologicznych odpowiedzialnych za rozwój cukrzycy typu 1 oraz terapie komórkowe wykorzystujące komórki macierzyste do odtwarzania populacji komórek β trzustki.
Szczególny nacisk położono na medycynę opartą na dowodach naukowych (evidence-based medicine), aktualne wytyczne kliniczne oraz wyniki badań oceniających skuteczność i bezpieczeństwo poszczególnych metod terapeutycznych. Materiał pokazuje, jak współczesna diabetologia ewoluuje od leczenia objawów choroby w kierunku terapii przyczynowych, regeneracyjnych i potencjalnie modyfikujących jej naturalny przebieg.
Diabetes is one of the most prevalent chronic diseases worldwide and a major contributor to cardiovascular, renal, neurological, and ophthalmological complications. Advances in medical technology, pharmacotherapy, immunology, and regenerative medicine have led to the development of innovative therapeutic approaches that extend far beyond traditional insulin replacement.
This educational material provides an overview of contemporary diabetes management, including continuous glucose monitoring (CGM), hybrid closed-loop insulin delivery systems, modern glucose-lowering medications such as GLP-1 receptor agonists and SGLT2 inhibitors, and pancreatic islet transplantation for selected individuals with Type 1 diabetes.
The material also explores emerging therapeutic strategies, including immunotherapy aimed at modifying the autoimmune processes underlying Type 1 diabetes and stem-cell-based therapies designed to restore insulin-producing beta-cell populations.
Particular emphasis is placed on evidence-based medicine, current clinical guidelines, and key clinical trial findings that support the effectiveness and safety of these approaches. The content highlights the ongoing transition in diabetology from symptom management toward disease modification, cellular replacement, regenerative therapies, and precision medicine.
Understanding Breast Cancer in 7 Minutes
(2026) Zawadka, Patryk
Rak piersi jest jednym z najczęściej występujących nowotworów na świecie i stanowi istotne wyzwanie dla zdrowia publicznego. Jednocześnie należy do najlepiej poznanych chorób nowotworowych, a postęp naukowy w zakresie profilaktyki, diagnostyki i leczenia znacząco poprawił rokowanie oraz jakość życia wielu pacjentów.
Film przedstawia aktualną, opartą na dowodach naukowych wiedzę dotyczącą raka piersi. Wyjaśnia, czym jest ta choroba, jakie są jej najważniejsze czynniki ryzyka oraz jakie objawy mogą wymagać konsultacji medycznej. Omówiono również znaczenie profilaktyki zdrowotnej i badań przesiewowych, ze szczególnym uwzględnieniem mammografii jako jednego z najważniejszych narzędzi wczesnego wykrywania nowotworu.
W materiale zaprezentowano współczesne metody diagnostyczne oraz najważniejsze strategie leczenia, obejmujące chirurgię, radioterapię, chemioterapię, hormonoterapię, terapie celowane i immunoterapię.
Szczególną uwagę poświęcono rozwojowi medycyny precyzyjnej, która umożliwia coraz lepsze dopasowanie terapii do indywidualnych cech biologicznych nowotworu. Bazując na rekomendacjach międzynarodowych organizacji zdrowotnych oraz aktualnym konsensusie naukowym, film podkreśla znaczenie świadomości zdrowotnej, wczesnego wykrywania zmian oraz podejmowania decyzji opartych na wiarygodnych źródłach wiedzy medycznej. Celem materiału jest zwiększenie wiedzy społeczeństwa na temat raka piersi oraz pokazanie, jak współczesna nauka pomaga skuteczniej zapobiegać chorobie, wykrywać ją na wczesnym etapie i poprawiać wyniki leczenia.
Preserving the Shield: A Guide to Antibiotic Resistance
(2026) Jerka, Dominika
Film przedstawia zjawisko antybiotykooporności, podkreślając, że
oporność rozwijają bakterie, a nie ludzie. Materiał wyjaśnia, w jaki
sposób niewłaściwe stosowanie oraz nadużywanie antybiotyków przyspiesza
naturalne procesy ewolucyjne drobnoustrojów, prowadząc do selekcji
szczepów odpornych na działanie leków. W konsekwencji powszechne infekcje
bakteryjne stają się coraz trudniejsze do leczenia, a procedury medyczne,
takie jak operacje, przeszczepy czy chemioterapia, wiążą się z większym
ryzykiem powikłań zakaźnych.
Kluczowym przesłaniem filmu jest konieczność odpowiedzialnego stosowania
antybiotyków, zgodnie z zasadą doboru właściwego leku, dawki, czasu
trwania terapii oraz odpowiedniego pacjenta. Materiał zwraca również uwagę
na znaczenie działań profilaktycznych, takich jak higiena, szczepienia
oraz ograniczanie rozprzestrzeniania się zakażeń. Racjonalne korzystanie z
antybiotyków jest niezbędne dla zachowania ich skuteczności oraz ochrony
zdrowia obecnych i przyszłych pokoleń